పురాతన సంస్కృతీ సాంప్రదాయాలు, చారిత్రిక వారసత్వ సంపదతో మన ఆదిలాబాద్ జిల్లా అలరారుతోంది .ఆదిలాబాద్ అనగానే ముందుగా గుర్తొచ్చేది ఇక్కడి అందాలు.. విభిన్న సంస్కృతులు.. సంప్రదాయాలు. అందాలకు తోడు మన జిల్లా ఎన్నో ప్రత్యేకతలను కూడా తన సొంతం చేసుకుంది. పచ్చని అడవులు.. ఆహ్లాద పరిచే జలపాతాలు..దట్టమైన అబయారన్యాలు..ఎత్తైన కొండలే కాకుండా, పొనికి కర్రతో కళాకారుల చేతిలో అద్బుతంగా రూపుదిద్దుకునే నిర్మల్ కొయ్య బొమ్మలు..ఇక్కడి ప్రాచీన కట్టడాలు, అబ్బుర పరిచే శిల్పాలు నేటికి మనకు కనువిందు చేస్తున్నాయి. వ్యాస మహర్షి నిర్మించినట్లు చెపుతున్న బాసర సరస్వతి దేవాలయం, నిమ్మనాయుడి కాలంనాటి నిర్మల్ కోటలు, జైనుల కాలంనాటి జైనథ్ సూర్యనారాయణ ఆలయం, ప్రక్యాతి గాంచిన కథిలి పాపహరేస్వరాలయం, గూడెం సత్యనారాయనుడి ఆలయం, అడవిలో వెలిసిన గండి పోచేమ్మ ఆలయం, ఇవే కాక ప్రకృతి ఒడిలో ఉన్న ఆలయాలు జిల్లాకే వన్నె తెస్తునాయి..అడవుల జిల్లాకు తలమానికంగా నిలిచినా ప్రాచీన కట్టడాలను మరియు పర్యాటక ప్రాంతాలను ప్రపంచానికి పరిచయం చేయాలనే ఉద్దేశ్యంతో ఒక జిల్లా వాసిగా నా వంతు కృషిగా www.adilabadyatra.com అనే వెబ్ సైటు ను రూపొందించాను. ఒక సారి ఈ వెబ్ సైట్ ని క్లిక్ చేసి మీ అబిప్రాయాలను నాతో పంచుకోండి.

History: The Adilabad district was named after the ruler of Bijapur Sultanate, Ali Adil Shah. The district was for long not a homogeneous unit and its component parts were ruled at different periods by dynasties namely, the Mauryas, Staavahanas, Vakatakas, Chaludyas of Badami, Rashtrakututs, Chalukyas of Kalyani, Mughals, Bhosle Rajes of Nagpur and Asaf Jahis, besides the Gond Rajas of Sirpur and Chanda. Originally this was a sub-district named Sirpur-Tandur which was created in A.D. 1872 with Edlabad (Adilabad), Rajura and Sirpur as its constituent talukas. In 1905, an independent district with headquarters at Adilabad was formed.
Adilabad is the second largest district in the Telangana Region.

THIS SITE WAS DEVELOPED BY MR.DINESH REDDY K,PO:WADYAL, MDL:LAXMANCHANDA, DIST:ADILABAD, CELL:9440122764 FOR ANY INFORMATION REGARDING ABOUT THIS SITE PLEASE CONTACT ME ON MAIL: dineshmca9@gmail.com * *

ఉత్తరవాహిని తీరం..ఒక ఆద్యాత్మిక తీరం..మరో కాశి పుణ్యక్షేత్రం..గోదారమ్మ తూర్పునకు మళ్ళింది..పూరి జగన్నాతుడి తర్వాత స్థానం చెన్నూర్ ది..కత్తేరసాల మల్లన్న స్వామి శెరను శెరను..అగస్తేశ్వరాలయం..మరో శబరిమల మన కడ్తాల్ అయ్యప్ప ఆలయం..

The district is situated between 77.46' and 80.01', of the eastern longitudes and 18.40' and 19.56', of northern latitudes. The district is situated on the northern boundary of Andhra Pradesh, forming a border with the Yeotmal and Chanda districts of Maharashtra on the north, east and western borders and Nizamabad and Karimnagar districts of Andhra Pradesh on the southern border. The district occupies an area of 16,128 km² and is the fifth largest in Andhra Pradesh, occupying 5.90 percent of the area in Andhra Pradesh. The Sahyadri parvat or Satnala range traverses the district from the north-west to the south-east for about 281.5 kilometers. In this range the Mahbubghat is the highest peak.
The most important river that drains the district is the River Godavari. The Penganga River, Wardha and Pranahita also drain the region. The Kadam and the Peddavagu are tributaries of the Godavari. There are also streams like Satnala, Swarnavagu, and Suddavagu which drain the district. The Godavari which is the largest river in peninsular India raises in the Western Ghats and enters this district near Basara in Mudhole Taluk. This mighty river forms the southern boundary of the district separating it from Nizamabad and Karimnagar districts. The Penganga forms part of the northern boundary of the district in Adilabad, while the Wardha and the Pranahita from the northern and eastern boundaries of the district.

As Adilabad is mostly surrounded by deciduous forests there is a great possibility of coming across beautiful landscapes covered in green( mostly rainy season) which makes this place adorable.Some of the tourist attractions are The temple of Goddess Saraswathi, the one and only temple of this deity in South India, located at Basar is a famous pilgrim place. Another temple famous pilgrim place is Jainath temple, which is located at Jainath and this is the temple of Sri Laxmi Narayana Swamy.The people there say that in the early years when the sun raises the first light of sun i.e., suryakinalu would first touch the feet of sri Laxmi Narayana Swamy's idol present in the garbha gudi interesting.The below photograph show the inside view od the temple. The other main attractions like Nirmal Arts, paintings and toys are very much famous & popular. There are famous waterfalls like Kuntala waterfalls, Pochera waterfalls and Utnur temple situated at Utnur a famous pilgrim place like this many other places and landscapes which will make you delighted to visit those places I bet.

ప్రపంచ పటంలో ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందిన మన జిల్లాలోని జైపూర్ మండలం శివ్వారం గ్రామ సమీపంలోని గోదావరి నది ఎల్. మడుగులో ఉన్న మొసళ్ల పునరావాస కేంద్రం పర్యాటకులను అబ్బుర పరుస్తుంది. అందులోని మొసళ్లు, నీటి కుక్కలు, కృష్ణ జింకలు, నెమళ్లు, దుప్పులు, పందులు, ముళ్లపందు లు అనేక రకాల పక్షుల పర్యాటకులకు కనువిందు చేస్తాయి.
శివ్వారంలోని ఎల్. మడుగు అతి పురాతనమైంది. 1978లో పుష్పకుమార్ అనే వైల్డ్‌లైఫ్ నిపుణుడు ఈ ప్రాంతాన్ని తొలిసారి సందర్శించి అవాక్కయ్యారు. ఈ ప్రాంతంలోని అభయారణ్యం, జీవవైవిధ్యం గురించి అధ్యయనం చేసి ప్రభుత్వానికి నివేదిక సమర్పించాడు. ప్రభుత్వం అప్పుడే ఈ ప్రాంతాన్ని మొసళ్ల పునరావాస కేంద్రంగా ప్రకటించింది. కాకతీయుల కాలం నాటి ఈ మడుగు వెడల్పు 9 కిలోమీటర్లు. పొడవు 29 కిలోమీటర్లు. తాటి చెట్టు వేస్తే అందనంత లోతులో 20 మీటర్ల మేరకు నీళ్లుంటాయి. అనేక రకాల జల, ఉభయచర జీవులు ఈ మడుగులో ఉన్నాయి. 26కుపైగా మొసళ్లు, 102 నీటి కుక్కలు, అరుదుగా ఉండే దొనచేప, స్టార్‌ఫిష్‌లతోపాటు రకరకాల చేపలు, నీటి జంతువులు జీవిస్తున్నాయి.
మడుగు చుట్టూ ద ట్టమైన చెట్లు, మంచి వాతావరణం ఉండడంతో కృష్ణ జింకలు, గడ్డి జింకలు, అడవి కోళ్లు, నెమళ్లు, చుక్కలడిప్పి(దుప్పులు), అడవి పందులు, ముళ్లపందులు వందల సంఖ్యలో నివాసం ఏర్పర్చుకున్నాయి. ఈ వన్యప్రాణులు దాహం తీర్చుకునేందుకు అటవీ శాఖాధికారులు ఐదు కుంటలు, ఎనిమిది సాసర్లు(నీళ్లు నీల్వ ఉండే) నిర్మించారు. దీంతోపాటు 20 చోట్ల నిరంతర ప్రవాహానికి అడ్డుకట్టలు వేశారు.
మొసళ్ల పునరావాస కేంద్రానికి వెళ్లాలంటే శివ్వారం గ్రామం నుంచి మూడు కిలోమీటర్లు నడిచి వెళ్లాలి. ఇందులో రెండు కిలోమీటర్ల మేర రాళ్లు, రప్పలు, చెట్లు, చిన్నచిన్న మొక్కలు నరుక్కుంటూ మడుగుకు చేరుకోవాల్సి ఉంటుంది. జంతువులు సంచరిస్తాయి. మామూలు వాళ్లు వెళ్లలేదు. ఎనిమల్ ట్రాకర్స్ ద్వారానే ఈ ప్రాంతానికి చేరుకోవాల్సి ఉంటుంది.
పునరావాస కేంద్రంలో జంతువులు..
మొసళ్లు 26, నీటి కుక్కలు 102, నెమళ్లు 100, అడవి పందులు 100, అడవి కోళ్లు (కర్కోలు) 100, చుక్కల దుప్పులు 10, ముళ్ల పందులు 10, కొండగొర్రెలు 10, కృష్ణ జింకలు 07, గడ్డి జింకలు 06.

ఆదిలాబాద్ అనగానే ముందుగా గుర్తొచ్చేది ఇక్కడి అందాలు.. విభిన్న సంస్కృతులు.. సంప్రదాయాలు. అందాలకు తోడు ఈ జిల్లా ఎన్నో ప్రత్యేకతలను కూడా తన సొంతం చే సుకుంది. పచ్చని అడవులు.. ఆహ్లాద పరిచే జలపాతాలు.. ఎత్తై కొండలే కాకుండా.. చదువు ల తల్లి సరస్వతీ దేవి కూడా ఇక్కడే కొలువుదీరడం విశేషం.
జల సోయగం..
పచ్చని అడవి తల్లి ఒడిలో జాలువారే అందాలూ బోలెడు. ఈ అందాలకు నిలయం బోథ్ నియోజకవర్గం. రాష్ట్రస్థాయిలో పర్యాటక ప్రాంతాలుగా గుర్తింపు పొందిన జలపాతాలు కుంటాల, పొచ్చెర. సప్తగుండాల పేరుతో ఏడు గుండాలు నియోజకవర్గంలోనే ఉన్నాయి. బోథ్ మండలంలో పొచ్చెరతోపాటు మహారాష్ట్ర సరిహద్దులోని ఘన్‌పూర్ పరిసరాల్లో, బజార్‌హత్నూర్‌లోని కనకాయి, నేరడిగొండలో కుంటాల, కొరిటికల్, గుత్పాల జలపాతాలు, నేరడిగొండ, ఇచ్చోడ సరిహద్దు ప్రాంతంలో గాయత్రీలు కనువిందు చేస్తున్నాయి. రాష్ట్రంలో ఎత్తై జలపాతాలలో అగ్రస్థానంలో కుంటాల నిలుస్తుంది. నిర్మల్ ఆదిలాబాద్ మధ్య జాతీయ రహదారిపై నేరడిగొండ నుండి 15 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఈ జలపాతం ఉంది. నేరడిగొండ నుంచి ఆదిలాబాద్ వైపు రెండు కిలోమీటర్లు ప్రయాణిస్తే బోథ్ ఎక్స్ రోడ్డు నుంచి బోథ్ వైపు ఐదు కిలోమీటర్లు లోపలికి వస్తే పొచ్చెర జలపాతం ఉంటుంది. ఈ రెండు జలపాతాలను సందర్శించేందుకు ఏటా రాష్ట్ర నలుమూలల నుంచే కాకుండా.. మహారాష్ట్ర, గుజరాత్, తమిళనాడు, తదితర రాష్ట్రాల నుంచి పర్యాటకులు వస్తుండడం విశేషం.
ఆహ్లాదపరిచే అడ వుల అందాలు..
అడవులకు కేరాఫ్ ఆదిలాబాద్. జిల్లాల ఎక్కడికి వెళ్లినా ధట్టమైన అడవులు.. ఎత్తై కొండలు కనిపిస్తాయి. ఇందులో ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాల్సింది కవ్వాల్ అభయారణ్యం. ఈ అభయారణ్యం ప్రకృతి సోయగాలతో అందరినీ మంత్రముగ్దుల్ని చేస్తోంది. వీటికితోడు మహెబూబ్‌ఘాట్స్, కెరమెరి ఘాట్స్.. నూతనంగా ఆధునికీకరించిన నాలుగు లేన్ల 44 జాతీయ రహదారి కనువిందు చేస్తుంటాయి.
కొయ్యబొమ్మలు కేరాఫ్ నిర్మల్
కొయ్యబొమ్మల తయారీకి నిర్మల్ కేంద్రం కేరాఫ్‌గా మారింది. జాతీయ స్థాయిలో ఇక్కడి కొయ్యబొమ్మలు ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించాయి. నాలుగు వందల సంవత్సరాల క్రితం నిర్మల్‌ను పాలించిన నిమ్మనాయుని కాలంలో ఈ కళ జీవం పోసుకుంది. పొనికి కర్రతో కళాకారుల చేతిలో రూపుదిద్దుకునే ఈ బొమ్మలు ఎంతో ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి.
ఇంద్రవెల్లి అమరవీరు ల స్తూపం
అడవి బిడ్డల హ క్కుల సాధనకు.. సమస్యల పరి ష్కారానికి ఉద్యమించి అసువు లు బాసిన వారి స్మారకార్థం ని ర్మించింది ఇంద్రవెల్లి అమరవీరు ల స్తూపం.
కడెం..
జిల్లాలో మరో చెప్పుకోదగ్గ పర్యాటక క్షేత్రం కడెం. ఈ ప్రాజెక్టుకు ఏటా రాష్ట్ర నలుమూలల నుంచే కాకుండా.. పొరుగు రాష్ట్రాల నుంచి కూడా పర్యాటకులు వచ్చి సేద తీరుతుంటారు. పిల్లల కోసం ప్రత్యేక ఆటపరికరాలు.. తదితర సౌకర్యాలు కల్పిస్తామన్నారు. రెండేళ్ల క్రితం ఏపీ టూరిజం ఆధ్వర్యంలో బోటింగ్ కేంద్రం ప్రా రంభించారు. ప్రస్తుతం అందులో 20 మంది కూర్చుండే డీలక్లు బోటు, నలుగురు కూర్చుండే స్పీడ్ బోటు అందుబాటులో ఉంది. అయితే.. జిల్లాలోనే ఈ ప్రాజెక్టు అతిపెద్దది కావడంతో తిలకించడానికి సెలవు రోజుల్లో పర్యాటకులు భారీగా వస్తుంటారు.
బాసర జ్ఞాన సరస్వతీ దేవాలయం
ఆదిలాబాద్ అంటేనే గుర్తుకు వచ్చేది బాసర జ్ఞాన సరస్వతీ దేవాలయం. దక్షిణ భారతదేశంలో ఏకైక సరస్వతీ మాత నెలకొని ఉన్న ప్రదేశంగా బాసరకు పేరుంది. జిల్లా సరిహద్దులో గోదావరి ప్రవేశించే చోట నెలకొని ఉన్న జ్ఞాన సరస్వతీ ఆలయం చదువుల తల్లిగా పేరొందింది.
మరి కొన్ని పర్యాటక ప్రాంతాలు..
16వ శతాబ్ద కాలంలో నిమ్మనాయుడు ఏలిన నిర్మల్ పట్టణం ఖండాంతర ఖ్యాతిని పొందింది.
ఆకులో ఆకునై... పూవులో పూవ్వునై అన్నట్లు నిర్మల్ నకాశీల చేతుల్లో ప్రాణం పోసుకుంటున్న కళాఖండాలను చూసేందుకు కనులు చాలవు.
జిల్లాలోని కడెం, సాత్నాల , స్వర్ణ , వట్టి వాగు, చెలిమెల వాగు ప్రాజెక్టు అందాలు అబ్బురపరుస్తాయి.
జన్నారం, కడెం మండలాలను ఆనుకుని ఉన్న కవ్వాల్ అభయారణ్యం ఎంతో ప్రసిద్ధిగాంచింది. ఈ ప్రాంతంలోనే పులులతోపాటు అనేక జీవరాశులకు, వన్యవూపాణులకు నెలవుగా మారింది.
జన్నారంలోని జింకల సంరక్షణ కేంద్రం, చెన్నూర్‌లోని మొసళ్ల సంరక్షణ కేంద్రం చూడదగినవి.
మరో పక్క దట్టమైన అడవుల్లో నుంచి జాలువారే కుంటాల జలపాతం రాష్ట్రంలోనే ప్రసిద్ధిగాంచింది. కుంటాలతోపాటు పొచ్చెర, గాయిత్రి గుండం, సిర్పూర్ ప్రాంతంలోని ఏడు మిట్టెలు, ఆసిఫాబాద్ ప్రాంతంలోని మోవాడ్ జలపాతం, కెరమెరిలోని శంకర్‌లొద్ది గుండాలు ఆకట్టుకుంటాయి.
అభయారణ్యాన్నిచీల్చుకుంటూ వెళ్ళే నిర్మల్ నుంచి ఆదిలాబాద్ వరకు ఉన్నసహ్యాద్రి పర్వత శ్రేణులు ఐన మహాబూభ ఘాట్ గుట్టలు, ఉట్నూర్ నుంచి ఆసిఫాబాద్ దారిలో ఉన్న కేరమారి గుట్టలు అద్భుతంగా ఉంటాయి.ఎత్తైన కొండప్రదేశం నుంచి చూస్తే ఈ ఘాట్లు మంత్ర ముగ్ధులను చేస్తాయి.
నిమ్మ నాయుడి కాలం నాటి కోటలు,భురుజులు,గొలుసుకట్టు చెరువులు,ఉట్నూర్ లోని గోండ్రాజుల ఖిల్లా నేటికి నాటి రాచరిక పాలనకు సాక్షిబూతంగా ఉన్నాయి. పాత జిల్లా కేంద్రమైన ఆసిఫాబాద్ లో జిల్లా జైలు,నైజం కాలం నాటి పరిపాలన భవనాలు,విశ్రాన్త్రి గృహాలు ఉన్నపటికీ శితిలవస్తకు చేరుకున్నాయి.ఈ కోటలు,బురుజులు కాలక్రమేనా కాలగర్భంలో కలిసిపోయే ప్రమాదముంది..
జైనథ్ సూర్య దేవాలయం,కల్లూర్ సాయిబాబా మందిరం,నిర్మల్ అయ్యప్ప హరిహర క్షేత్రం,వేలాల రాజరాజేశ్వర స్వామి ఆలయం,గూడెం సత్యనారాయణస్వామి ఆలయం,చేనూర్ త్రివేణి సంగమం,కాగజ్ నగర్ లో ప్రాణహిత నది ని చూడవొచ్చు.
గోండు రాజుల గత వైబవం ను తెలిపే కోటలు ఉట్నూర్ లో దర్శనమిస్తాయి.18 వ శతాబ్దంలో హనుమంత రాయుడు నిర్మించిన కోటలు గోండు రాజుల చరిత్రకు ఈ కోట సజీవ సాక్షంగ నిలుస్తోంది.
మందమర్రిలోని చారిత్రాత్మక ప్రదేశం గొండురాజుల గాందరిఖిలా గుట్టపై బావులు,సొరంగ మార్గం,శిలాశాసనం ఉన్నాయి.ఆదివాసులు పూజించే దేవతా మూర్తులు ఉన్నాయి.నాగోబా విగ్రహం ఉంది.నేటికి ఈ ప్రాంత వాసులు అక్కడకు వెళ్లి పూజలు చేస్తారు.

చుట్టూ ఎత్తైన కొండలు..పర్వత వాలుల నుంచి గలగలా పారే మంచు పలకల లాంటి సెలయేళ్ళు.. పాలపొంగులాంటి సుందర జలపాతాలు..కాష్మీరును తలపించే లోయల అందాలు..ప్రకృతి కే వన్నేతెచే పచ్చని వనాలు..పక్షుల కిలకిల రావాలు..వన్యప్రాణుల అడుగు జాడలు..స్వచమైన గాలి, నీరు, ప్రశాంత వాతావరణం..ప్రకృతి సౌందర్యమంత ఒక్క చోట కలపోసినట్లు కనిపించే కమనీయ దృశ్యాలకు పర్యాటకులు ముగ్డులవుతారు. దారికూడా సక్రమంగా లేని మారుమూల కీకారణ్యంలో పొదిగిన ప్రకృతి రూప సొబగులివి. ఆసిఫాబాద్ మండలం లోని సమతుల గుండం(ఆసిఫాబాద్ నుంచి నుండి 30 km దూరం లో ఉంది)జలపాత సహజ సౌందర్య మాలిక ఇది.అడవితల్లి ఒడిలో రమణీయమైన ఈ జలపాత దృశ్యాలు పర్యాటకులను అమితంగా ఆకట్టుకుంటాయి. ఇంతవరకు స్తానికులకే తెలిసిన ఈ చారిత్రాత్మక జలపాతం మన వెబ్ సైట్ ద్వారా ప్రపంచాని తెలియాలని ఆశిద్దాం.

జిల్లాలోని ఆదివాసి గిరిజనులు సంస్కృతి సాంప్రదాయలకు పెద్దపీట వేస్తారు.ప్రతి పండగను వారి సాంప్రదాయంగా జరుపుకొంటారు.అందులో ఒక్కో పండగకి ఒక్కో చరిత్ర ఉంటుంద .దండారి కోలాటలు,మహిళల రేలా..రేలా నృత్యాలు తో గూడేలు మార్మోగుతాయి. ఆదివాసీలు దండారి పండుగ సమయంలో ఒక గ్రామం నుంచి మరొక గ్రామానికి వెళ్తారు. బందువులకు రాచ మర్యాదలతో గ్రామానికి స్వాగతం పలికి ఏర్పాట్లు చేస్తుంటారు. అక్కడ ఉత్సవాల్లో యువతీ యువకులు నృత్యాలు చేస్తారు. నెమలి ఈకలతో తయారు చేసిన తోపిలను దరించి వివిధ వేసదారనలతో చిన్నారులు పెద్దలు కలిపి(గోండు బాసలో పిలిచే) వెట్టు, పర్ర, గుమ్మేల, కోడాల్, తప్పల్, చప్పుళ సవ్వడులతో నృత్యాలు చేస్తారు.అందులో బాగంగా పెళ్లి సంబందాలు కుదుర్చుకుంటారు. దండారి ఉత్సవాల్లో పురుషులు,మహిళలు వయో బేదాలు లేకుండా కోలాటాలు, రేలా..రేలా నృత్యాలు చేస్తారు. అట, పాటలతో దండారి(గుస్సాడి) పండుగని జరుపుకొంటారు. ఇప్పటికి ఈ జీవ వైవిద్యం అనుసారంగానే ఆదివాసి గోండులు, కోలాం గిరిజనులు ఆచారవ్యవహారాలను కాపాడుతున్నారు.